bewustwording
Misschien zit je al jaren comfortabel verscholen onder je digitale steen op Instagram. Of ben je inmiddels volledig opgeslokt door het eindeloze doomscrollen op TikTok. Maar ehm, wist je dat er online nog een hele wereld te ontdekken valt? Misschien heb je de naam Fediverse weleens voorbij zien komen of heb je werkelijk geen idee waar we het over hebben. En mocht je zelf al helemaal thuis zijn in de Fediverse, dan kun je dit blog natuurlijk altijd doorsturen naar je oma, die nog steeds denkt dat internet en Facebook hetzelfde zijn. Er is namelijk nog een hele andere online wereld en die is misschien wel interessanter dan je denkt.
Foto via Pexels
De naam Fediverse is een combinatie van federation en universe. Het gaat om verschillende, zelfstandige servers die met elkaar kunnen communiceren via open standaarden. Een belangrijke standaard die hiervoor wordt gebruikt is ActivityPub. Zie het als een universum vol kleine planeten, waarbij iedere planeet een zelfstandige server voorstelt. Of denk aan een verzameling kleine knikkers: allemaal op zichzelf staand, maar dankzij ActivityPub toch met elkaar verbonden.
PublicSpaces (z.d.) omschrijft de Fediverse als “een verzameling van opensourceplatforms die allemaal onderling verbonden zijn via bepaalde open standaarden”.
Klinkt misschien nog steeds een beetje technisch. Een vergelijking met e-mail maakt het al een stuk makkelijker. Je kunt Gmail hebben en gewoon mailen met iemand via Outlook. Je hoeft niet bij dezelfde aanbieder te zitten om met elkaar te kunnen communiceren.
Bij sociale media is dat nu meestal anders. Iemand op X kan niet zomaar iemand op Snapchat volgen. De Fediverse probeert dat principe juist open te breken.
De Fediverse bestaat niet uit één centrale plek. Er zijn verschillende servers, ook wel instanties genoemd, die allemaal hun eigen regels en kenmerken kunnen hebben. Je kiest zelf op welke server je een account aanmaakt. Dat kan bijvoorbeeld een server zijn die zich richt op een bepaalde interesse, regio of community.
Zo kun je vanaf de ene server iemand volgen die op een compleet andere server zit. De servers blijven zelfstandig, maar zijn wel met elkaar verbonden. Op JoinTheFediverse.net (z.d.), wordt uitgelegd dat je bovendien van server kunt wisselen en daarbij je sociale netwerk kunt meenemen.
De decentrale opzet zorgt ervoor dat er ruimte is voor verschillende communities. Een server kan bijvoorbeeld gericht zijn op een bepaalde hobby, een onderwerp of een specifieke groep mensen. Zo zijn er ook communities waarin veel aandacht is voor LHBTQIA+. Stefan Bohacek (2023) laat in zijn artikel A netizen’s guide to Mastodon and the fediverse zien hoe divers de community op de Fediverse is. Hij schrijft onder andere over de zichtbaarheid van transpersonen en over de verschillende mensen en interesses die je er tegenkomt.
Dat betekent niet dat iedere server automatisch perfect of inclusief is. Wel hebben communities meer ruimte om zelf te bepalen hoe ze met elkaar omgaan en hoe moderatie wordt aangepakt. Ook toegankelijkheid kan daarbij een rol spelen. Zo benadrukt Bohacek (2024) het belang van alt-teksten bij afbeeldingen, zodat mensen die gebruikmaken van een screenreader de content ook kunnen begrijpen.
Op veel socialemediaplatforms bepaalt een algoritme welke berichten je te zien krijgt. Binnen de Fediverse ligt dat meer bij de gebruiker zelf. Bohacek (2023) noemt dit “We are the algorithm”: je bepaalt grotendeels zelf wie je volgt en wat je in je tijdlijn tegenkomt.
Ook de platforms zelf werken anders. Waar bij traditionele sociale media één bedrijf het platform beheert, kan binnen de Fediverse iedere server zijn eigen beheerder en regels hebben. Zo kunnen organisaties bijvoorbeeld hun eigen server beheren en zelf bepalen hoe deze wordt ingericht, terwijl gebruikers wel contact kunnen hebben met mensen op andere servers (PublicSpaces, z.d.).
Dat er inmiddels allerlei verschillende toepassingen bestaan, laat ook zien hoe breed de Fediverse is. Op Awesome Fediverse geeft Bosch (z.d.), een overzicht van verschillende Fediverse-apps.
Dat hoeft misschien ook niet. Juist het feit dat er ruimte is om sociale media op een andere manier in te richten, maakt de Fediverse interessant. Geen platform waar één bedrijf bepaalt wat er gebeurt, maar verschillende diensten en communities die met elkaar verbonden zijn. De Fediverse hoeft niet hét nieuwe platform voor sociale media te worden. Het is vooral een voorbeeld van hoe het ook kan. En misschien is dat wel interessanter dan nóg een nieuw platform.