Maar wat betekent 'open' eigenlijk?
Bij open software krijg je de broncode (zie verderop) erbij, bij gesloten niet. Zo is de broncode van LibreOffice (een alternatief voor Microsoft Office365) vrij beschikbaar. De broncode van Office365 is dat niet.
Open standaarden
Een open standaard is een publiek beschikbare set definities en afspraken over bijvoorbeeld het formaat waarin data wordt opgeslagen, hoe programma's met elkaar communiceren of hoe informatie wordt versleuteld.
De open standaard OpenDocument beschrijft bijvoorbeeld formaten waarin tekstdocumenten, rekenbladen, presentaties en andere veelgebruikte bestanden worden opgeslagen; dit formaat wordt door onder andere LibreOffice en Office365 ondersteund. Forum Standaardisatie heeft er een video over gemaakt.
Waarom standaarden belangrijk zijn
Door met open standaarden te werken, ben je onafhankelijk van de software waarmee je dat doet: je kunt elk programma gebruiken dat die standaard ondersteunt.
Ter vergelijking: de formaten .doc en .docx uit Microsoft Word zijn gesloten, waardoor je die documenten in principe alleen kunt gebruiken met software van Microsoft. Mocht Microsoft de ondersteuning voor die formaten ooit beëindigen, dan kun je die documenten dus niet meer openen.
Wat is broncode?
Software wordt geschreven in zogenoemde programmeertalen: code waarin programmeurs precies kunnen voorschrijven wat de computer moet doen. De computer zelf kan echter niets met die broncode, de code moet eerst 'vertaald' worden naar een formaat dat de computer kan lezen: machinetaal. We noemen dit vertalen 'compileren'. De gecompileerde code, de code die de machine kan uitvoeren, is voor gewone stervelingen niet te lezen. De broncode is feitelijk de blauwdruk van de software. Als je die hebt, kun je zien wat de software precies doet en kan je die ook aanpassen.
Maar ik kan helemaal geen broncode lezen!
Het overgrote deel van de gebruikers van welke software dan ook, zal nooit naar de broncode kijken, maar toch heeft de publieke beschikbaarheid ervan grote gevolgen. Doordat er veel meer mensen naar de broncode kijken en eraan werken, worden fouten doorgaans eerder gevonden en sneller opgelost dan bij gesloten software, met name in het geval van beveiligingsfouten.
“Opensourcesoftware profiteert van de snelheid waarmee de gemeenschap werkt. Zodra een kwetsbaarheid wordt ontdekt, kan vrijwel direct een grote(re) groep ontwikkelaars aan een oplossing werken. In de praktijk heeft dit geleid tot situaties waarin kritieke problemen binnen enkele uren of dagen opgelost werden” (Hoeffnagel, 2025).
Hogere doelen
Als je open software en open standaarden gebruikt, ben je onafhankelijk en vrij. Onafhankelijk van een softwareleverancier die z'n prijzen steeds verder verhoogt of voorwaarden stelt die ongunstig voor je zijn. Vrij om samen te werken met partijen die niet dezelfde software gebruiken als jij.
Meer dan geen vendor lock-in
In een open wereld is er geen vendor lock-in, maar de voordelen van open reiken veel verder dan dat. Eric S. Raymond beschrijft in zijn boek The Cathedral and the Bazaar (gratis online te lezen, ook te koop in boekvorm) onder andere dat gedeelde kennis ten goede komt aan de gehele mensheid, in tegenstelling tot kennis die als 'bedrijfsgeheim' alleen ten goede komt aan een heel kleine groep. Open standaarden en open broncode dragen bij aan een betere wereld voor iedereen, van de gesloten tegenhangers plukt slechts een kleine groep de vruchten.
Open als keuze
In een wereld waarin de kloof tussen rijk en arm snel groter wordt en vrijheden op diverse manieren onder druk komen te staan, zou 'alles open' een belangrijke overweging moeten zijn in de keuze voor software en hosting.
"Jij betaalt, dus jij bepaalt": aan jou de keuze om te investeren in je eigen vrijheid en onafhankelijkheid, of bij te dragen aan de winsten die onder directeuren en aandeelhouders worden verdeeld.
